ABD Samsung ve SK Hynix'e Fabrika Şartı Koydu: Kuralı Henüz Yazılmadı

2 Eylül Çarşamba günü Kuzey Karolina'daki Chapel Hill'de G20 İnovasyon Bakanları toplantısı vardı. ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick orada CNBC'ye konuştu ve çip gümrük vergisinin bundan sonraki halini iki cümleyle özetledi:

"If you build here, you don't pay, but if you don't build here, expect to pay to enter the greatest market in the world." — "Burada üretirseniz ödemezsiniz, üretmezseniz dünyanın en büyük pazarına girmek için ödemeyi bekleyin."

Lutnick hiçbir şirketin adını anmadı. Ertesi sabah Seul'deki gazeteler adları kendileri koydu: Samsung Electronics ve SK Hynix. İkisi birlikte küresel DRAM pazarının %63'ünü elinde tutuyor ve ikisinin de ABD'de kayda değer bellek üretimi yok.

Bu yazı üç soruyu ayrı ayrı ele alıyor: tam olarak ne söylendi, bunu bağlayıcı kılan bir araç var mı, ve var olan aracın kapsamı gerçekten Kore belleğini kapsıyor mu. Üçünün cevabı aynı değil.

Dört rakamın ilk ikisi ABD'de üreten iki şirkete, son ikisi Kore'de üreten iki şirkete ait. Yeni kuralın hangi tarafı ödüllendireceği bu dört sayıda duruyor. Ama önce bugün yürürlükte olan şeyin ne olduğuna bakmak gerekiyor.

Ocakta Yürürlüğe Giren Kural Neyi Kapsıyor

14 Ocak 2026'da imzalanan 11002 sayılı başkanlık kararnamesi belirli gelişmiş hesaplama çiplerine %25 gümrük vergisi getirdi ve bunu açıkça "Faz 1" diye adlandırdı. Bildirim 20 Ocak'ta Federal Register'da yayımlandı, gümrük tarifesinde 9903.79.01 ve 9903.79.02 satırlarını açtı.

Kapsam dar. Vergi yalnızca belirli işlem gücü ve bellek bant genişliği eşiklerini aşan mantık çiplerine uygulanıyor; gümrük danışmanlıklarının verdiği örnekler Nvidia'nın H200'ü ve AMD'nin MI325X'i. Kararname ayrıca veri merkezi, araştırma geliştirme, onarım ve kamu kullanımı için altı ayrı muafiyet kategorisi tanımladı.

Buradan çıkan sonuç kolay atlanıyor: Samsung'un ve SK Hynix'in ABD'ye sattığı DRAM ve NAND, bugün bu verginin kapsamında değil. Bellek çipi bir mantık çipi değil ve kararnamedeki eşikler bellek yongalarını tarif etmiyor. Manşetler "ABD Samsung ve SK Hynix'i hedef aldı" derken, o hedefi bugün fiilen vuran bir araç yok.

İkinci faz için Ticaret Bakanlığı'nın 1 Temmuz'a kadar tamamlaması gereken piyasa raporu tamamlandı. İçeriği 30 Ağustos itibarıyla hâlâ yayımlanmadı. Federal Register'da ikinci faza dair bir bildirim yok, oran yok, muafiyet yapısı yok, takvim yok. Lutnick'in söylediği bir tercihtir; onu işleme çeviren metin henüz yazılmamıştır.

Muafiyet Neden Açık Kapalı Bir Düğme Değil

Lutnick tarifin nereden kopyalanacağını da söyledi:

"We gave tariff relief to companies who built their innovative pharmaceuticals in America and did MFN. So that's what you should look for in semiconductors." — "İlaçlarını Amerika'da üreten ve MFN yapan şirketlere gümrük indirimi verdik. Yarı iletkende de bunu bekleyin."

İlaçta kurulan yapı üç kademeli. Hiç anlaşması olmayanın patentli ilaç ithalatına %100, yalnızca Ticaret Bakanlığı ile üretim anlaşması imzalayana 2 Nisan 2030'a kadar %20, üretim anlaşmasına ek olarak sağlık idaresiyle en çok kayrılan ülke fiyatlaması anlaşması da imzalayana 20 Ocak 2029'a kadar %0 uygulanıyor. Sıfıra inmek için tek bir fabrika sözü yetmiyor, iki ayrı kurumla iki ayrı imza gerekiyor.

Çipte bunun karşılığının ne olacağı belli değil. Bellek fiyatlaması ilaç fiyatlamasına benzemiyor; sözleşmeler çeyreklik pazarlıkla belirleniyor, bir kamu alıcısı yok. İkinci imzanın çipteki karşılığını Ticaret Bakanlığı kamuya açıklamadı.

Asıl mekanizma ise Tayvan'la ocak ayında imzalanan anlaşmada görünüyor. Orada muafiyet bir evet hayır değil, bir kota: şirketin ABD'deki mevcut üretim kapasitesinin belirli bir katına kadar gümrüksüz ithalat hakkı. Fabrika inşa halindeyken bu kat 2,5; fabrika tamamlandıktan sonra 1,5'e iniyor. Tayvan Başbakan Yardımcısı Cheng Li-chiun anlaşmayı şöyle tarif etti:

"the U.S. will grant Taiwan the most favorable treatment: zero tariffs within the quota" — "ABD Tayvan'a en kayırıcı muameleyi tanıyacak: kota içinde sıfır gümrük."

Bu tanım gümrük vergisini bir ceza olmaktan çıkarıp bir orana çeviriyor. Ödediğin oran, ABD'de ne kadar üretebildiğine bağlı.

Hesap: Aynı Vergi, Üç Farklı Fatura

Bu hesabın sonucu şu: ilan edilen oran herkes için aynı olsa bile, fiili oran şirketten şirkete değişiyor. Formül basit — fiili oran, %25 çarpı (1 eksi 1,5 kere ABD kapasitesi bölü ABD sevkiyatı). Kapasite payı yükseldikçe fiili oran düşüyor ve belirli bir noktada sıfırlanıyor: ABD'de sevkiyatının üçte ikisi kadar üretebilen bir şirket, 1,5 katlık kotayla ithalatının tamamını gümrüksüz sokuyor.

Bir gümrük vergisinin böyle kurulması onu bir vergi olmaktan çıkarıp bir yatırım eşiğine çeviriyor. Fiili oran, gelir tablosunda satılan malın maliyeti satırına giriyor ve brüt kâr oranını doğrudan aşağı çekiyor (Bilanço Nasıl Okunur?). Ödemek istemeyen şirketin önündeki tek yol, satışını kısmak ya da ABD'de fabrika kurmak.

Kore'nin Nerede Durduğu

Samsung'un Teksas Taylor'daki döküm tesisiyle birlikte ABD'deki toplam yatırımı 37 milyar dolar. SK Hynix'in Indiana'daki HBM paketleme ve araştırma tesisi 3,9 milyar dolar. İkisinin toplamı 41 milyar dolar. TSMC'nin tek başına Arizona taahhüdü 265 milyar dolar, Micron'unki 2035'e kadar 250 milyar dolar.

HBM, yüksek bant genişlikli bellek anlamına geliyor ve yapay zekâ hızlandırıcılarının yanına dizilen katmanlı bellek yığınıdır. SK Hynix'in Indiana tesisi bu yığınları paketliyor, üretmiyor; yani ABD'de kurulu olan şey zincirin arka ucu, çipin kendisi değil. Samsung'un Teksas tesisi de bellek değil döküm işi yapıyor.

Aradaki oran 6,5 kat. Kore'deki iki şirketin, Tayvan'ın taahhüt ettiği yatırım seviyesine ulaşmak için bugüne kadar harcadıklarının altı buçuk katını daha koyması gerekiyor. Yönetim, göreve başlamasından bu yana açıklanan toplam inşaat taahhüdünü 1,2 trilyon dolar olarak veriyor; bu rakamın içinde Samsung ve SK Hynix'in yeni bir kalemi yok.

Pazar payı tarafında tablo tersine dönüyor. İkinci çeyrekte Samsung DRAM pazarının %38'ini, SK Hynix %25'ini elinde tutuyordu; SK Hynix'in payı bir yıl öncesine göre dört puan gerilemişti. Yani ABD pazarına en çok bellek satan iki şirket, ABD'de en az bellek üreten iki şirket.

Piyasa Ne Yaptı

3 Eylül Perşembe günü Seul borsasında öğleden sonra sert bir satış oldu. Kore Cumhurbaşkanlığı hemen açıklama yaptı, ABD tarafıyla görüşmelerin sürdüğünü bildirdi ve bir yetkili ayrıntıların bilindiği kadarıyla henüz kesinleşmediğini söyledi. Endeks kaybını geri aldı.

Kospi günü %0,26 artışla 6.579,48 puandan kapattı. Samsung Electronics %0,2, SK Hynix %1,05 geriledi. Adları manşetlerde geçen iki şirket, kendilerini hedef aldığı söylenen habere yüzde birlik hareketlerle karşılık verdi.

Bu hareketsizlik bir bulgudur. Piyasa haberi görmedi demek değil; piyasa haberin bugün bağlayıcı bir metne dayanmadığını gördü demek. Yayımlanmamış bir rapor ve bir bakanın röportajdaki cümlesi, fiyatlanacak bir yükümlülük üretmiyor.

ABD'de üreten tarafın hissesi bu tartışmanın diğer ucunda duruyor. Micron 4 Eylül Cuma günü %4,2 yükseldi; aynı gün Western Digital de %4,2 arttı. O günün asıl katalizörü ise gümrük değil istihdam verisiydi: ağustosta tarım dışı istihdam 162 bin arttı, beklenti 55 bin civarındaydı. Eylül toplantısında faiz artırımı ihtimali %58'e çıktı ve endeksler günü ekside kapattı. Dow %0,5, S&P 500 %0,4, Nasdaq Composite %0,3 geriledi.

Geriye Ne Kaldı

Bugün elde üç şey var: yürürlükte olan ve Kore belleğini kapsamayan dar bir Faz 1 kuralı, yayımlanmamış bir Ticaret Bakanlığı raporu ve bir bakanın kamera önünde anlattığı bir mantık. Dördüncü bir şey, yani kotayı ve oranı yazan bir metin, henüz yok.

İzlenecek üç tarih var. Federal Register'da ikinci faz bildiriminin çıkıp çıkmayacağı; Ticaret Bakanlığı'nın temmuzda tamamladığı raporun kamuya açılıp açılmayacağı; ve 31 Aralık 2026. Bu son tarih, ABD'de fabrika yatırımına tanınan %35'lik üretim yatırım kredisinin süresinin dolduğu gün. Kongre uzatmazsa, "ABD'de kur" çağrısına uyan şirket teşviği alamadan inşaata başlamış olacak.

Bu yazı Lutnick'in 2 Eylül tarihli CNBC röportajının Korea Herald ve Seoul Economic Daily'deki aktarımlarına, 11002 sayılı kararnamenin Federal Register'da yayımlanan metnine, Tayvan anlaşmasının kota yapısına dair Tom's Hardware aktarımına ve Seul borsasının 3 Eylül kapanış verilerine dayanıyor. İkinci faza ilişkin oran, kapsam ve takvim bilgileri bugün itibarıyla resmî bir belgeye dayanmamaktadır; metinde bu ayrım korunmuştur.