Nvidia Çip Kiralama Programını Durdurdu: Kiracıyı Kendi Seçecekti

Bir şirketin sattığı makinenin kime kiralanacağına da karar istemesi, fiyatla ilgili bir mesele değildir. Nvidia'nın temmuzda kurduğu programı iki ay içinde durduran şey de fiyat olmadı.

Wall Street Journal'ın 28 Ağustos'ta çıkardığı habere göre Nvidia, bulut şirketleriyle yaptığı gelir paylaşımlı finansman anlaşmalarında yeni imza atmayı bıraktı. Sebep iki başlıkta toplanıyor: karşı taraftaki şirketler sözleşmedeki bir şarta itiraz etti, Nvidia'nın kendi çalışanları da aynı şartın rekabet hukuku açısından sorun çıkarabileceğini söyledi. Şart şuydu: çipler yalnızca Nvidia'nın onayladığı müşterilere kiralanabilecekti.

Program 1 Temmuz 2026'da duyurulmuştu. İki ayda 36 milyar dolarlık taahhüt topladı. Aşağıdaki yazı, bu şartın neden sözleşmeye konduğunu ve neden çıkarılmasının kolay olmadığını anlatıyor.

Bankanın Sorunu: Kullanılmış Çipin Fiyatı Belli Değil

Yapay zekâ çipi kiralayan küçük bulut şirketlerinin — sektörde "neocloud" deniyor — ortak bir sıkıntısı var. Müşteri bulmakta zorlanmıyorlar; parayı bulmakta zorlanıyorlar. On bin adet GB300 çipi kurmak yüz milyonlarca dolarlık bir yatırım ve bu şirketlerin çoğunda o para yok. Bankaya gidiyorlar.

Bankanın sorusu basit: şirket ödeyemezse elimde ne kalır? Bir fabrikada bina kalır, bir gemide gemi kalır. Burada kalan şey iki yaşında bir grafik işlemcisi ve o işlemcinin ikinci el fiyatının ne olacağını kimse bilmiyor. Kredi verenler bu belirsizliği ya krediyi reddederek ya da projenin taşıyamayacağı bir faiz isteyerek fiyatlıyor.

Nvidia'nın temmuzda önerdiği çözüm bu boşluğa oturuyordu. Şirket, sağlayıcının boş kalan kapasitesini önceden belirlenmiş sabit bir saatlik ücretten kendisinin kiralayacağını taahhüt etti. Yani sağlayıcı müşteri bulamazsa müşteri Nvidia oluyordu.

Bu zincirin üçüncü halkası kritik. Taahhüt, kredinin fiyatını belirleyen tarafı değiştiriyor: banka artık iki yıllık bir bulut şirketinin ödeme gücünü değil, ikinci çeyrekte 96,2 milyar dolar gelir ve 59,7 milyar dolar net kâr açıklamış bir şirketin taahhüdünü fiyatlıyor. Aynı proje, aynı çipler, aynı müşteriler — sadece kefil değişiyor ve kredi mümkün hâle geliyor. Ödünç parayla yapılan yatırımın maliyeti burada tamamen kefilin kimliğine bağlı.

Mekanizma: Taahhüdün Bedava Olduğu An ve Olmadığı An

Nvidia'nın bu işten iki geliri var. Birincisi çipin kendisi; ikinci çeyrekte brüt kâr marjı %75 olan olağan donanım satışı. İkincisi ise gelir paylaşımı: WSJ'nin haberine göre taraflar maliyeti karşılayan bir taban saatlik ücret belirliyor, bu tabanın üzerindeki gelirin %50'si Nvidia'ya gidiyor.

Sözleşmelerdeki taban ücret açıklanmadı. Aşağıdaki rakamlar gerçek bir sözleşmeden değil, mekanizmayı göstermek için seçilmiş yuvarlak değerlerden oluşuyor.

İki senaryo arasındaki fark, programın neden bu biçimde kurulduğunu açıklıyor. Makineler doluyken taahhüt Nvidia'ya hiçbir şeye mal olmaz; boşken doğrudan nakit çıkışıdır. Yani Nvidia bu sözleşmeyle çipin talebi üzerine bir taahhüt yazmış oluyor ve bu taahhüdün maliyeti tamamen doluluk oranına bağlı.

Bir tarafın verdiği garantinin maliyeti kendi davranışıyla azaltılabiliyorsa, o taraf davranışı kontrol etmek ister. Kiracıyı Nvidia seçerse boş kapasite riski büyük ölçüde ortadan kalkar; talebi kendi ağındaki müşterilere yönlendirir, taahhüt hiç işlemez. WSJ'nin aktardığı ikinci tercih de aynı mantığın parçası: Nvidia kapasitenin tek bir büyük müşteriye değil, birkaç küçük yapay zekâ şirketine dağıtılmasını istedi. Tek kiracılı bir sahada o kiracı çıkarsa bina tamamen boşalır; beş kiracılı sahada biri çıkınca dörtte biri boşalır. Dağıtmak, taahhüdün işleme ihtimalini düşürür.

Onaylı müşteri şartı bu yüzden sözleşmenin süsü değil, taahhüdün fiyatlandırma ayağıydı. Şart çıkarılırsa Nvidia elinde hedge edilmemiş bir talep taahhüdüyle kalır. Şart kalırsa, hangi yapay zekâ şirketinin hesaplama gücüne erişeceğine çipi üreten şirket karar veriyor demektir. Programı durduran gerilim bu ikisi arasında.

Nvidia Ne Dedi, Ne Demedi

Şirket haberi doğrudan yalanlamadı. Verdiği açıklama şuydu:

"still in place and continues to evolve due to high demand" — "yerinde duruyor ve yüksek talep nedeniyle gelişmeye devam ediyor."

Bu cümle temmuzda tanıtılan iş modelinin varlığını savunuyor; belirli sözleşmelerin imzalanmasının durdurulup durdurulmadığı sorusuna cevap vermiyor. İkisi aynı şey değil. Bir modelin "yerinde" olması, o modele göre yeni anlaşma yapılmaya devam edildiği anlamına gelmez.

Ortada bir düzenleyici işlem de yok. Federal Register'da bildirim, açılmış bir soruşturma, mahkeme kararı ya da uzlaşma metni bulunmuyor. Freni çeken taraf devlet değil, WSJ'nin haberine göre Nvidia'nın kendi çalışanları ve karşı taraftaki şirketler oldu. Bu ayrım önemli: kiralama programı bir birleşme değil, bir sözleşme davranışıdır. Birleşmelerde önceden bildirim zorunluluğu vardır; davranış iddialarında ise düzenleyicinin dava açması, mahkemede kanıtlaması ve yıllar sürmesi gerekir. Bu yüzden konu hiçbir resmî listede görünmedi.

Hisse tarafında nedensellik kurmak zor. Nvidia 26 Ağustos akşamı ikinci çeyrek bilançosunu açıkladı, ertesi gün %8,74 artarak 227,98 dolara çıktı. WSJ'nin haberinin çıktığı 28 Ağustos'ta ise %4,57 düşerek 217,55 dolara indi. Aynı gün Nasdaq 100 fonu %0,68, küçük şirket endeksi fonu %1,37 geriledi; yani piyasa genel olarak zayıftı ve bilanço sonrası sert yükselişlerin ertesi günü geri verilmesi olağan bir davranıştır. Haberin bu düşüşün içindeki payını kaynaklar ayrıştırmıyor.

Aynı Hafta, Aynı Şirket, Başka Bir Hukuki Biçim

Programın durduğu hafta Nvidia'nın iki ayrı işlemi daha gündemdeydi ve üçü birlikte okununca şirketin büyüme biçimindeki asıl kısıt görünüyor.

21 Ağustos'ta Nvidia, yazılım şirketi Poolside'ın model geliştirme yazılımını 6 milyar dolara lisansladı, şirkete 1 milyar dolarlık yatırım yaptı ve 109 mühendisini işe aldı. Poolside'ın yatırımcılarına yazdığı mektupta işlem için şu ifade kullanıldı:

"not an acquisition and it is not an acquihire" — "bu bir satın alma değil, yetenek devralması da değil."

Bu tanım hukuki sonuç doğuruyor. ABD'de belirli büyüklüğün üzerindeki satın almalar kapanmadan önce rekabet kurumlarına bildirilmek zorunda; 2026 için bu eşik 133,9 milyon dolar. Lisans artı işe alım ise bu tanımın içine girmiyor. Nvidia dokuz ayda benzer yapıda üç işlem yaptı — aralık 2025'te Groq için yaklaşık 20 milyar dolar, ardından Enfabrica için yaklaşık 900 milyon dolar, ağustosta Poolside için 7 milyar dolar — ve toplam yaklaşık 28 milyar dolarlık bu hacim için tek bir bildirim dosyalanmadı. Senatörler Elizabeth Warren ve Richard Blumenthal mart ayında Groq işlemi için şirkete mektup yazarak yapının "inceleme sürecini atlamak" için kurulup kurulmadığını sordu; bugüne kadar açılmış bir işlem yok.

27 Ağustos akşamı çıkan haber ise farklı. The Information'ın haberine göre Nvidia, açık kaynaklı yapay zekâ modellerinin barındırıldığı Hugging Face platformunu 12,9 milyar dolara almayı kabul etti; CNBC, TechCrunch ve Fortune haberi aynı gün doğruladı, iki şirketten resmî açıklama gelmedi. Bu işlem doğrudan bir satın alma olduğu için bildirimi zorunlu ve 5,869 milyar doların üzerindeki işlemler için geçerli 2,46 milyon dolarlık dosyalama ücretine tabi. Yani 28 milyar dolarlık lisans hacmi hiçbir bildirim üretmezken, 12,9 milyar dolarlık tek bir alım üretiyor. Eşiği belirleyen paranın büyüklüğü değil, işlemin biçimi.

Geriye Ne Kaldı

Programın ilk iki ortağı Sharon AI ve Firmus Technologies'ti. Sharon AI altı yıllık anlaşmayla 40.000 adete kadar GB300 çipi, Firmus ise Endonezya'nın Batam adasındaki 360 megavatlık tesisinde 170.000 adete kadar çip planlıyordu. Bu sözleşmelerin akıbeti açıklanmadı.

36 milyar dolarlık taahhüdün zaten küçülmesi bekleniyordu: sağlayıcılar kendi müşterilerini buldukça Nvidia'nın kiralaması gereken boş kapasite azalıyor. Dolayısıyla bu rakamın gerilemesi tek başına programın sonlandığı anlamına gelmez. İzlenecek şey, üçüncü çeyrek bilançosunda taahhüt tutarının hangi gerekçeyle değiştiği ve sözleşme metninde onay şartının kalıp kalmadığı.

Bir de fiyat tarafı var. Taahhüt kalkarsa küçük bulut şirketlerinin kredi maliyeti yükselir, yükselen maliyet nakit akışına yansır ve bazı projeler kurulmadan iptal olur. Bu, çipin talebini de düşürür. Nvidia'nın bu programı kurmasının sebebi zaten buydu.

Bu yazı 28 Ağustos 2026 itibarıyla Wall Street Journal'ın haberine ve bu haberi aktaran Seeking Alpha, Benzinga ile diğer ikincil kaynaklara, Nvidia'nın SEC'e sunduğu ikinci çeyrek bilanço metnine, ABD Federal Ticaret Komisyonu'nun 2026 eşik duyurusuna ve ABD Senatosu'nun yayımladığı mektup metnine dayanıyor. Kiralama programının durdurulmasına ilişkin bilgiler isimsiz kaynaklara dayanmakta olup Nvidia haberi doğrudan doğrulamamış, modelin yürürlükte olduğunu belirtmiştir. Hugging Face işlemi için taraflardan resmî açıklama yapılmamıştır. Yatırım tavsiyesi değildir.